Director's loan account (direktör borç hesabı) nedir

GOV.UK'nin tanımıyla direktör borcu, sizin ya da yakın aile üyelerinizin şirketten aldığı ve maaş, temettü veya masraf iadesi olmayan, aynı zamanda daha önce şirkete koyduğunuz ya da ödünç verdiğiniz para da olmayan paradır. Şirketten aldığınız ve şirkete koyduğunuz paraların tutulduğu kayda director's loan account denir; GOV.UK bu kaydı tutmayı zorunlu kılar. Yıl sonunda şirkete borcunuz ya da şirketin size borcu, yıllık hesapların bilançosunda görünür. Hesap iki yönde çalışır: overdrawn ise siz şirkete borçlusunuz, in credit ise şirket size borçlu. Kişisel ve şirket tarafındaki vergi sorumluluğunuz bu yöne göre değişir.

Ödemenin adı değil niteliği belirleyicidir. Bordroya girmiş bir maaş değilse, usulüne uygun dağıtılmış bir temettü değilse ve şirket için yapılmış belgeli bir masrafın iadesi değilse, GOV.UK'nin tanımına göre geriye tek seçenek kalır: şirketten alınan borç. Bu yüzden parayı sonradan sınıflandırmak yerine çektiğiniz anda hangi kaleme yazılacağını belirlemek gerekir. Sonradan temettü olarak kapatma yolu tamamen kapalı değildir; HMRC'nin el kitabı borcun temettü alacağıyla kapatılabileceğini kabul eder, ancak kayıt üzerinden yapılan mahsupların gerçek bir işlemi yansıtması ve usulüne uygun kaydedilmiş olması aranır.

CTA 2010'un 455. maddesinden gelir. Kapalı bir şirket ortaklarından birine borç verdiğinde ve bu borç hesap dönemi bitiminden itibaren dokuz ay içinde kapanmadığında şirketten bir vergi alınır. Kanunun ifadesiyle bu tutar şirketten "sanki bir kurumlar vergisiymiş gibi" istenir. Oran bağımsız bir sayı değildir: kanun onu ITA 2007 m.8(2)'deki temettü üst oranına bağlar, yani temettü üst oranı değiştiğinde S455 oranı da kendiliğinden değişir. HMRC'nin şirket vergisi el kitabına göre 6 Nisan 2022'den itibaren verilen borçlarda oran %33,75, 6 Nisan 2026'dan itibaren verilen borçlarda %35,75'tir. GOV.UK'nin genel rehber sayfası ile CT600A rehberi bu satırda hâlâ %33,75 yazmaktadır; ödemeden önce güncel kaynaktan teyit edin.

Süre takvim yılından değil, şirketinizin kurumlar vergisi hesap döneminin bitişinden başlar. CTA 2010 m.455(3), verginin borcun verildiği hesap dönemi bitiminden itibaren dokuz aylık sürenin dolduğu günün ertesi günü ödenmesi gerektiğini söyler. Bu, kurumlar vergisinin normal ödeme tarihiyle aynı gündür: GOV.UK, kurumlar vergisini hesap dönemi bitiminden 9 ay 1 gün sonra ödemeniz gerektiğini yazar. Örnek: hesap dönemi 31 Aralık 2026'da bitiyorsa dokuz ay 30 Eylül 2027'de dolar, ödeme tarihi 1 Ekim 2027'dir. Borç o tarihe kadar kapanmışsa vergi doğmaz; kapanmamışsa kalan bakiye üzerinden doğar ve GOV.UK'ye göre vergi ödenene ya da borç kapanana kadar üzerine faiz eklenir.

Vergiyi geri alabilirsiniz, üzerine işlemiş faizi alamazsınız; GOV.UK bunu açıkça yazar. Zamanlama iki duruma ayrılır. HMRC'nin el kitabına göre borç, verildiği hesap döneminin bitiminden itibaren dokuz ay içinde geri ödenmiş, silinmiş ya da ibra edilmişse iade doğrudan geçerlidir; bu durumda zaten vergi ödeme aşamasına gelmez. Dokuz aydan sonra kapanmışsa iade ertelenir ve CTA 2010 m.458(5) uyarınca borcun kapatıldığı hesap döneminin ödeme tarihine kadar beklenir. Uygulamada bunun anlamı şudur: talebinizi, borcun kapatıldığı hesap döneminin bitiminden 9 ay 1 gün geçmeden yapamaz ve o tarihten önce ödeme alamazsınız. Ayrıca dört yıllık bir zaman aşımı vardır.

Hayır. Mevzuat bu yolu iki ayrı kuralla kapatmıştır. Birincisi 30 gün kuralı: HMRC'nin el kitabına göre 30 günlük dönemde 5.000 £ veya üzeri geri ödeme ile 5.000 £ veya üzeri yeni borç bir araya gelirse, geri ödeme eski borcu değil yeni borcu kapatmış sayılır ve eski borç S455 kapsamında kalmaya devam eder. El kitabı ayrıca yeni borcun, ilk borcun verildiği dönemden sonraki bir hesap döneminde verilmiş olmasını arar. İkincisi düzenleme (arrangements) kuralı: geri ödemeden hemen önce en az 15.000 £ borcunuz varsa ve o sırada en az 5.000 £ yeni borç için düzenleme yapılmışsa, işlem 30 günlük pencereye hiç girmese bile vergi doğar. HMRC bu ikinci kuralı bir emniyet supabı olarak kullanır; "düzenleme" kavramını tanımlamaz ve geniş yorumlar, inceleme sırasında yönetim kurulu tutanakları, yazışmalar ve banka kayıtları istenebilir.

Bu, S455'ten tamamen ayrı ikinci bir yükümlülüktür ve şirket kârı üzerinden değil, ayni menfaat üzerinden işler. GOV.UK'ye göre hem hissedar hem direktörseniz ve yıl içinde herhangi bir anda şirkete 10.000 £'dan fazla borcunuz olduysa şirketiniz bu borcu "benefit in kind" olarak işlemek ve Sınıf 1 (Class 1) sigorta primi kesmek zorundadır; siz de borcu kişisel Self Assessment beyanınızda bildirir ve resmî faiz oranı üzerinden vergi ödeyebilirsiniz. Eşik yıl boyunca izlenir; yıl sonunda bakiyeyi sıfırlamak yıl ortasındaki aşımı geri almaz. GOV.UK'nin istisna listesinde ise birbirinin alternatifi iki kalem vardır: vergi yılı boyunca toplam bakiyesi 10.000 £'un altında kalan borçlar ile vergi yılı boyunca hiçbir anda eksiye düşmeyen bir direktör borç hesabı.

Faiz ödemek zorunlu değildir, ama ödemezseniz ya da resmî oranın altında öderseniz aradaki fark ayni menfaat sayılır. GOV.UK'ye göre bu durumda şirket, ödediğiniz düşük faizi şirket geliri olarak kaydeder ve indirimli faizi ayni menfaat olarak işler; siz de bunu kişisel Self Assessment beyanınızda bildirir ve resmî oran ile ödediğiniz oran arasındaki fark üzerinden vergi ödeyebilirsiniz. HMRC'nin yayımladığı resmî faiz oranı 6 Nisan 2025 – 5 Nisan 2026 dönemi için %3,75'tir; aynı tabloda 6 Nisan 2026'dan itibaren geçerli fiili oran da %3,75 olarak gösterilmektedir. Ayni menfaatler P11D ile bildirilir ve menfaatin değeri üzerinden Sınıf 1A (Class 1A) sigorta primi ödenir.

Silme, borcun ödenmesi anlamına gelmez; vergi yükünü ortadan kaldırmaz, yer değiştirir. GOV.UK'ye göre borç silinir ya da ibra edilirse — şirketin tasfiyeye girmesi nedeniyle ibra edildiği durum dahil — şirket bordro üzerinden Sınıf 1 sigorta primi keser, siz de silinen tutarın gelir vergisini kişisel Self Assessment beyanınız üzerinden ödersiniz. HMRC'nin el kitabına göre silinen ya da ibra edilen tutar ITTOIA 2005 m.415 uyarınca ortağın toplam gelirine dahil edilir; şirket tarafında ise CTA 2010 m.458 kapsamında S455 iadesi doğar. Yani şirket ödediği S455'i geri alır, ama fatura bu kez kişisel beyannamenize çıkar.

Ters yön çok daha basittir. GOV.UK, şirkete ödünç verdiğiniz para üzerinden şirketin kurumlar vergisi ödemediğini yazar. Şirketten faiz talep ederseniz tablo değişir: faiz şirket için gider, sizin için kişisel gelirdir. Bu durumda şirket size faizi %20 temel oranlı gelir vergisi kesildikten sonra öder, kestiği vergiyi her üç ayda bir CT61 formuyla HMRC'ye beyan edip öder; siz de faiz gelirini kişisel Self Assessment beyanınızda gösterirsiniz. Faiz talep etmiyorsanız bu mekanizma hiç devreye girmez.

S455 vergisi sizden değil şirketten alınır. CTA 2010 m.455(2)'nin ifadesiyle tutar şirketten "sanki bir kurumlar vergisiymiş gibi" istenir; yükümlü, borcu veren kapalı şirkettir. Dolayısıyla direktörün nerede yaşadığı bu tarafı değiştirmez: İngiltere'de kurulmuş şirketiniz kapalı şirket tanımına giriyorsa ve borç dokuz ay içinde kapanmamışsa vergi doğar. Ayni menfaat, silinen borç ve Self Assessment gibi kişisel vergi sonuçları ise sizin kişisel vergi durumunuza bağlıdır; bunu tek bir cümleyle genelleştirmiyoruz. Kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.

Üçü birbirinin farklı adları değil, farklı hukuki işlemlerdir. Maaş bordroya girer ve PAYE kesintisine tabidir; temettü kârdan dağıtılır ve temettü vergisine tabidir; borç ise geri ödenmesi beklenen bir alacaktır ve süresinde kapanmadığında şirkette S455 doğurur. GOV.UK'nin direktör borcu tanımı zaten maaş, temettü ve masraf iadesini kapsam dışında bırakarak bu ayrımı yapar. Maaş ile temettü arasındaki karşılaştırmayı maaş-temettü hesaplama sayfamızda, oranların tamamını vergi rehberimizde bulabilirsiniz.

En az üç yerde. Birincisi kurumlar vergisi beyannamesinin CT600A ek sayfası: GOV.UK, hesap dönemi sonunda ödenmemiş tutarı göstermek için bu formu kullanmanız gerektiğini söyler. HMRC rehberine göre bu sayfada her ortağın hesabı ayrı ayrı gösterilir. İkincisi yıllık hesapların bilançosu: şirkete borcunuz ya da şirketin size borcu burada yer alır. Üçüncüsü, eşik aşıldıysa P11D ve P11D(b): bildirim vergi yılı bitimini izleyen 6 Temmuz'a kadar yapılır, Sınıf 1A sigorta primi 22 Temmuz'a (çekle ödeniyorsa 19 Temmuz'a) kadar ödenir. Silinen borç ya da ayni menfaat varsa buna kişisel Self Assessment beyanı eklenir. Not: GOV.UK'nin direktör borcu sayfası 10.000 £ eşiğinde Sınıf 1 primden, ayni menfaat sayfası ise Sınıf 1A primden söz eder; hangisinin sizin durumunuzda uygulanacağını muhasebecinize doğrulatın.